Η δολοφονία του ηγέτη της Χαμάς αφήνει τις ελπίδες κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα να κρέμονται από μια κλωστή, βυθίζοντας τη τη Μέση Ανατολή σε νέα κρίση.
Η Χαμάς δήλωσε την Τετάρτη ότι το Ισραήλ σκότωσε τον πολιτικό της ηγέτη, Ισμαήλ Χανίγια, στην Τεχεράνη του Ιράν, λίγες ώρες αφότου το Ισραήλ έκανε λόγο για χτύπημα στην πρωτεύουσα του Λιβάνου Βηρυτό όπου σκότωσε έναν ανώτερο διοικητή της Χεζμπολάχ, τον οποίο κατηγόρησε για μια πολύνεκρη επίθεση στα κατεχόμενα από το Ισραήλ Υψίπεδα του Γκολάν το Σαββατοκύριακο.
Οι ειδικοί λένε ότι οι δολοφονίες ρίχνουν μια δυσοίωνη σκιά στις προσπάθειες να επιτευχθεί συμφωνία κατάπαυσης του πυρός-ομηρίας στη Γάζα, καθώς και στις ελπίδες αποκλιμάκωσης μεταξύ του Ισραήλ και των αντιπάλων του στην περιοχή που υποστηρίζονται από το Ιράν.
Ασαφές το μέλλον των συνομιλιών κατάπαυσης του πυρός
Οι πολύμηνες διαπραγματεύσεις για μια συμφωνία που θα τερμάτιζε τον πόλεμο στη Γάζα και θα απελευθέρωνε τους υπόλοιπους ισραηλινούς ομήρους που κρατούσε η Χαμάς, είχαν ήδη προσκρούσει σε επανειλημμένα οδοφράγματα πριν από τη δολοφονία του Χανίγια, βασικού παράγοντα των συνομιλιών, το βράδυ της Τρίτης.
Μόλις στις αρχές Ιουλίου, ο Χανίγια είχε έρθει σε επαφή με διαμεσολαβητές στο Κατάρ και την Αίγυπτο για να συζητήσει ιδέες για τον τερματισμό του πολέμου, δημιουργώντας κάποιες ελπίδες ότι οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να βρίσκονται στα πρόθυρα μιας συμφωνίας-πλαίσιο.
Όλο αυτό μπορεί τώρα να τιναχτεί στον αέρα από τον θάνατό του.
Ο ρόλος του Νετανιάχου και το σαμποτάζ στις διαπραγματεύσεις για να διασφαλίσει την πολιτική του επιβίωση
Το Κατάρ, το οποίο βοήθησε στην απελευθέρωση ορισμένων από τους ισραηλινούς ομήρους, παρείχε καταφύγιο στον ηγέτη της Χαμάς πριν από το θάνατό του και το πολιτικό γραφείο της οργάνωσης εδρεύει στην πρωτεύουσά του, τη Ντόχα, από το 2012.
Ερωτήματα θα τεθούν επίσης σχετικά με τους υπολογισμούς του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, τον οποίο πολλοί παρατηρητές -συμπεριλαμβανομένων των οικογενειών των ομήρων- έχουν κατηγορήσει ότι σκόπιμα καθυστερεί τις διαπραγματεύσεις και παρατείνει τον πόλεμο για να διασφαλίσει τη δική του πολιτική επιβίωση.
«Ο Νετανιάχου έχει σαμποτάρει συστηματικά τις συνομιλίες για κατάπαυση του πυρός επειδή ο τερματισμός του πολέμου θα τερματίσει πιθανότατα την πολιτική του καριέρα», δήλωσε η Τρίτα Πάρσι του Ινστιτούτου Quincy, ενός think tank εξωτερικής πολιτικής με έδρα τις ΗΠΑ, σε ανάρτησή της στο Χ.
«Η δολοφονία αγοράζει στον Νετανιάχου αρκετές εβδομάδες, αν όχι μήνες, κατά τις οποίες δεν θα υπάρχει σοβαρή προσδοκία για συμφωνία κατάπαυσης του πυρός» συμπληρώνει.
Ο Gershon Baskin, πρώην Ισραηλινός διαπραγματευτής ομήρων που κάποτε λειτουργούσε ως δίαυλος προς τη Χαμάς, σημείωσε ότι οι διαπραγματεύσεις βρίσκονταν ήδη αδιέξοδο ακόμη και πριν από τη δολοφονία του Χανίγια.
Τώρα, είπε ο Baskin, δεν είναι σαφές για πόσο ακόμη οι διαμεσολαβητές του Κατάρ και της Αιγύπτου θα επιτρέψουν στους εαυτούς τους «να παίζονται από το Ισραήλ και τη Χαμάς», προσθέτοντας ότι ίσως ήρθε η ώρα για τους διαμεσολαβητές να θέσουν μια συμφωνία στο τραπέζι και να ζητήσουν από τα μέρη να «την πάρουν ή να την αφήσουν».
«Και αν την αφήσουν, ίσως ήρθε η ώρα να αφήσουν τα μέρη στον εαυτό τους» δήλωσε ο Baskin στο CNN.
Μια παραπαίουσα διαδικασία διαπραγμάτευσης επεκτείνει επίσης τον κίνδυνο για τις ζωές των υπόλοιπων ομήρων στη Γάζα.
Το Φόρουμ Οικογενειών Ομήρων δήλωσε την Τετάρτη ότι το «πραγματικό επίτευγμα» στον πόλεμο μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο με την απελευθέρωση όλων των ομήρων που εξακολουθούν να βρίσκονται σε αιχμαλωσία, λέγοντας ότι «εκλιπαρούν την ισραηλινή κυβέρνηση και τους παγκόσμιους ηγέτες να προωθήσουν αποφασιστικά τις διαπραγματεύσεις».
«Ο χρόνος είναι ζωτικής σημασίας», ανέφερε το Φόρουμ σε ανακοίνωσή του. «Αυτή είναι η ώρα για μια συμφωνία».
Στη Γάζα εξακολουθούν να βρίσκονται 111 όμηροι, εκ των οποίων 39 πιστεύεται ότι είναι νεκροί, σύμφωνα με στοιχεία από το γραφείο του Νετανιάχου. Οι οικογένειές τους έχουν επανειλημμένα χτυπήσει τον Νετανιάχου για την αποτυχία του να εξασφαλίσει την απελευθέρωσή τους.
Καμία ανάπαυλα για τον πόνο στη Γάζα
Χωρίς κατάπαυση του πυρός, ο πολιορκημένος πληθυσμός της Γάζας δεν θα βρει καμία ανάπαυλα από τον πόλεμο, ο οποίος μέχρι στιγμής έχει σκοτώσει περισσότερους από 39.000 ανθρώπους, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της Λωρίδας. Εκτάσεις της περιοχής έχουν ισοπεδωθεί και η ανθρωπιστική κρίση ξεφεύγει γρήγορα από τον έλεγχο.
Ο πόλεμος, τον οποίο ξεκίνησε το Ισραήλ ως απάντηση στις επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου, από τις οποίες σκοτώθηκαν 1.200 άνθρωποι, έχει επίσης εκτοπίσει σχεδόν όλο τον πληθυσμό της Γάζας των 2 εκατομμυρίων κατοίκων, με το 86% της περιοχής να βρίσκεται πλέον υπό ισραηλινή εντολή εκκένωσης.
Το υπουργείο Εξωτερικών του Κατάρ δήλωσε την Τετάρτη ότι η δολοφονία του Χανίγια «θα οδηγήσει την περιοχή να διολισθήσει σε έναν κύκλο χάους και θα υπονομεύσει τις πιθανότητες ειρήνης».
Η Αίγυπτος, βασικός διαμεσολαβητής στη σύγκρουση, αλλά οι σχέσεις της με το Ισραήλ είναι τεταμένες από τις 7 Οκτωβρίου, είχε καταδικάσει αυτό που αποκάλεσε «επικίνδυνη πολιτική κλιμάκωσης του Ισραήλ» και προειδοποίησε κατά της «ανόητης πολιτικής των δολοφονιών και της παραβίασης της κυριαρχίας των κρατών».
Σε ανακοίνωσή της, η Αίγυπτος ανέφερε ότι οι δύο δολοφονίες κινδυνεύουν να «πυροδοτήσουν» την αντιπαράθεση στην περιοχή.
ΗΠΑ: Δεν γνώριζαν ούτε συμμετείχαν στη δολοφονία Χανίγια, λέει ο Μπλίνκεν
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Άντονι Μπλίνκεν δήλωσε την Τετάρτη ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «δεν γνώριζαν ούτε συμμετείχαν» στη δολοφονία του Χανίγια και ότι η κυβέρνηση Μπάιντεν εργαζόταν «από την πρώτη ημέρα» για την επίτευξη εκεχειρίας ώστε να αποτραπεί η εξάπλωση της σύγκρουσης σε άλλες περιοχές.
Ο HA Hellyer, μελετητής στο Carnegie Endowment for International Peace και στο Royal United Services Institute for Defense and Security Studies στο Λονδίνο, δήλωσε ότι αν δεν υπάρξει ενεργή προσπάθεια για την αποκλιμάκωση των εντάσεων στην περιοχή, «η κλιμάκωση θα συμβεί, δυστυχώς, εξ ορισμού».
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ήταν πρόθυμες να χρησιμοποιήσουν τη μόχλευση που έχουν στην πραγματικότητα στο Ισραήλ προκειμένου να αναγκάσουν το Ισραήλ σε μια σοβαρή διαπραγματευτική θέση», δήλωσε ο Hellyer στην Becky Anderson του CNN. «Αυτό δεν είναι βιώσιμο».
Ιράν: Τα σενάρια εκδίκησης για το θάνατο Χανίγια
Ένα από τα λίγα πράγματα που λειτουργούν υπέρ του Ιράν μετά την ταπεινωτική είδηση ότι ο πολιτικός ηγέτης της Χαμάς Ισμαήλ ΧανίγιΑ δολοφονήθηκε στη διάρκεια της νύχτας στην ιρανική πρωτεύουσα, είναι ότι το καθεστώς ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος των πληροφοριών που βλέπει ο κόσμος.
Αυτό που έχει πει μέχρι στιγμής το Ιράν είναι ότι ο Χανίγια πέθανε αφού χτυπήθηκε από «κατευθυνόμενο βλήμα από αέρος» στην Τεχεράνη, όπου συμμετείχε στην ορκωμοσία του Ιρανού προέδρου. Αλλά γνωρίζουμε ελάχιστα άλλα.
Το Ισραήλ δεν έχει αναλάβει την ευθύνη για το χτύπημα, αλλά έχει προηγουμένως ορκιστεί να εξοντώσει τη Χαμάς και τους ηγέτες της μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου.
Ο θάνατος του Χανίγια ήρθε λίγες ώρες αφότου το Ισραήλ επιβεβαίωσε ότι πραγματοποίησε την Τρίτη πλήγμα στη Βηρυτό του Λιβάνου, το οποίο σκότωσε τον πιο υψηλόβαθμο στρατιωτικό διοικητή της Χεζμπολάχ, μιας άλλης υποστηριζόμενης από το Ιράν μαχητικής οργάνωσης, τον οποίο κατηγόρησε για μια πολύνεκρη επίθεση στα κατεχόμενα από το Ισραήλ Υψίπεδα του Γκολάν.
Οι ακριβείς λεπτομέρειες για το τι συνέβη γύρω στις 2 π.μ. (5.30 μ.μ. ώρα Ελλάδας) στην Τεχεράνη, θα υπαγορεύσουν τι θα ακολουθήσει, καθώς το Ιράν επιδιώκει να παρουσιάσει μια αφήγηση που θα δικαιολογεί και θα διαμορφώνει την απάντησή του.
Όποια κι αν είναι η αλήθεια και ό,τι κι αν προτείνει το Ιράν, η επίθεση αποτελεί σαφώς σοβαρή παραβίαση της κυριαρχίας του και της υποτιθέμενης φούσκας ασφαλείας της ιρανικής πρωτεύουσας.
Ο Χανίγια ήταν φιλοξενούμενος του καθεστώτος και ο ρόλος του ως περιφερειακής δύναμης διακυβεύεται αν δεν είναι σε θέση να εγγυηθεί την απλή ασφάλεια των επισκεπτών συμμάχων του.
Υπάρχουν αναφορές ότι έμενε σε ξενώνα για βετεράνους και δεν είναι σαφές ποιανού τεχνική ευθύνη ήταν η προστασία αυτής της εγκατάστασης -και αν οι επίλεκτοι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) θα βρεθούν σε ρητή αμηχανία, εκτός από την ευρύτερη ταπείνωση μιας προφανώς ισραηλινής δολοφονίας βαθιά μέσα στο Ιράν.
Αλλά το Ιράν έχει ανεχτεί ανάλογες παραβιάσεις στο παρελθόν. Ο θάνατος του κορυφαίου πυρηνικού επιστήμονα Mohsen Fakhrizadeh αντιμετωπίστηκε με περιορισμένη οργή το 2020. Η δολοφονία του διοικητή της Quds Qasem Suleinami, της πιο μυθικής στρατιωτικής προσωπικότητας της χώρας, μήνες νωρίτερα, οδήγησε σε φλογερή ρητορική, αλλά αντ’ αυτού σε ένα περιορισμένο χτύπημα σε μια απομακρυσμένη αμερικανική βάση. Το Ιράν έχει κάνει πίσω στο παρελθόν -και μπορεί να το κάνει ξανά.
Δεν λείπει η οργισμένη ρητορική την επομένη των χτυπημάτων, αλλά δεν υπάρχει εύκολος δρόμος για το Ιράν. Είναι σαφές ότι η Τεχεράνη ήταν απρόθυμη, για τους μήνες από τις 7 Οκτωβρίου, να εξαπολύσει τον πιο άγριο πληρεξούσιο αντιπρόσωπό της, τη Χεζμπολάχ, σε έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας με το Ισραήλ από τον Λίβανο.
Αφήνοντας στην άκρη την τεράστια ανθρωπιστική φρίκη που θα προκαλούσε μια τέτοια σύγκρουση τόσο για τους Λιβανέζους όσο και για τους Ισραηλινούς, η Χεζμπολάχ παραμένει ένα ισχυρό χαρτί που η Τεχεράνη μπορεί να παίξει πιθανώς μία φορά.
Το καθεστώς διατηρεί προφανείς φιλοδοξίες στο πυρηνικό του πρόγραμμα και έναν στρατό που έχει διαβρωθεί από τις κυρώσεις, οπότε η Χεζμπολάχ είναι ένας άσος που πρέπει να τεθεί στο τραπέζι με έξυπνο συγχρονισμό.
Το Ιράν έχει επίσης επιχειρήσει μια πρωτοφανή άμεση ολομέτωπη επίθεση κατά του Ισραήλ στο παρελθόν, τον Απρίλιο, αφού ανώτεροι διοικητές του IRGC σκοτώθηκαν σε ισραηλινό χτύπημα στη Δαμασκό. Εν ολίγοις, τα 300 μη επανδρωμένα αεροσκάφη και οι πύραυλοι που εκτοξεύτηκαν – κατευθείαν από το Ιράν προς το Ισραήλ – απλά δεν πέρασαν. Περίπου το 99% από αυτά αναχαιτίστηκαν.
Η απάντηση του καθεστώτος στο θάνατο του Χανίγια θα καθορίσει το ρόλο του ως περιφερειακής δύναμης και, αν δεν εμφανιστεί αρκετά ισχυρό, κινδυνεύει να υποχωρήσει. Ένα κρυφό, ασύμμετρο χτύπημα, σε εβδομάδες από τώρα, μπορεί να μην αποκαταστήσει τη ζημιά που προκλήθηκε στο κύρος του.
Ο κίνδυνος του αχαρτογράφητου εδάφους στο οποίο βρισκόμαστε είναι ότι η σοβαρότητα των αναμενόμενων αντιδράσεων δεν έχει καθοριστεί -το «tit for tat» λαμβάνει χώρα σε ένα περιβάλλον που εξελίσσεται μέρα με τη μέρα.
Πράγματι, οι χαρακτήρες που λαμβάνουν τις αποφάσεις αλλάζουν ραγδαία ή βρίσκονται οι ίδιοι υπό έντονη εσωτερική πίεση. Αυτό απλώς επιτείνει τον κίνδυνο λανθασμένου υπολογισμού ή δράσεων που λαμβάνονται για την ικανοποίηση εγωιστικών, νησιωτικών ανησυχιών, αντί για ευρύτερες περιφερειακές επιπτώσεις. Εν ολίγοις, πρόκειται για ένα χάος που μεγαλώνει, και μαζί του αυξάνεται η πιθανότητα του απροσδόκητου.
Η πρώτη δήλωση του Ιρανού ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ για το θέμα αυτό ανέφερε για το Ισραήλ: «Σκοτώσατε τον αγαπημένο μας επισκέπτη στο σπίτι μας και τώρα ανοίξατε το δρόμο για τη σκληρή τιμωρία σας».
Αλλά μην ξεχνάτε ότι πρόκειται για έναν υπεραιωνόβιο, ογδοντάχρονο ηγέτη που μόλις έχει υπομείνει χρόνια λαϊκής αναταραχής και αυξανόμενης σύγκρουσης με το Ισραήλ και πριν από 24 ώρες είδε να ορκίζεται ένας εκπληκτικά μετριοπαθής πρόεδρος, ο Μασούντ Πεζεσκιάν. Προβάλλει τη δύναμή του τόσο στο εσωτερικό όσο και διεθνώς.
Ξεχωριστά, η Χεζμπολάχ είχε σκοντάψει, όπως φάνηκε, σε μια οξεία κρίση, αν και η μαχητική ομάδα είχε προφανώς λανθασμένα στοχοποιήσει μαθητές Δρούζων στα Υψίπεδα του Γκολάν το Σαββατοκύριακο.
Μπορεί να αισθάνεται ότι το χτύπημα κατά του Χανίγια αφαίρεσε τα φώτα της δημοσιότητας για να απαντήσει, για το συντομότερο δυνατό, αν και μπορεί να παρασυρθεί στην ενδεχόμενη απάντηση του Ιράν. Αλλά το γεγονός ότι η δολοφονία του διοικητή της, Φουάντ Σουκρ, μοιάζει πλέον με μακρινή ανάμνηση, αποκαλύπτοντας πόσο γρήγορα εξελίσσονται τα γεγονότα.
Η Τεχεράνη παίρνει το χρόνο της για να αποκαλύψει πώς, για άλλη μια φορά, το Ισραήλ παραβίασε τα εσώτατα άδυτά της. Το IRGC ακολούθησε μια δήλωση για τον Χανίγια στις 2.50 π.μ. ώρα ΗΠΑ, αλλά τελικά απέφυγε τις περισσότερες λεπτομέρειες για το πώς σκοτώθηκε. Ίσως δεν ξέρει, ή δεν θέλει να πει, ή επεξεργάζεται τι να πει για να βρει μια απάντηση που να ταιριάζει -και που να μπορεί να εκτελέσει.
Παρόλα αυτά, οι κόκκινες γραμμές διασταυρώνονται εδώ και μήνες και σήμερα το πρωί ανεβήκαμε μερικά σκαλιά ψηλότερα στη σκάλα της κλιμάκωσης. Το αγωνιώδες ερώτημα των επόμενων 24 ωρών -καθώς το Ιράν διαμορφώνει την αφήγησή του για το πώς προέκυψε αυτή η μεγάλη ταπείνωση- είναι ποια είναι τα εναπομείναντα σκαλοπάτια σε αυτή την πεπατημένη σκάλα και τι βρίσκεται στην κορυφή της;
Πηγή
