Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ, στο ποίημά του «Γερμανικό εγχειρίδιο πολέμου», γράφει το εξής: «Όταν αυτοί που είναι ψηλά καταριούνται τον πόλεμο οι διαταγές για επιστράτευση έχουν υπογραφεί». Σχεδόν 80 χρόνια μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, παρουσίασε την «Λευκή Βίβλο για το μέλλον της ευρωπαϊκής άμυνας» ενώ λίγες μέρες αργότερα ετοιμάζεται να ανακοινώσει αναλυτικές οδηγίες που θα περιγράφουν τα βήματα που θα πρέπει να ακολουθήσουν οι πολίτες κάθε χώρας, σε περίπτωση που σημάνουν οι σειρήνες του πολέμου. Όπως φαίνεται η Ευρώπη απομακρύνεται από τον αρχικό της προσανατολισμό, δηλαδή αυτόν της επικράτησης της Ειρήνης και επιδιώκει να την εμπλοκή της σε γενικευμένους πολέμους.
Ο προσανατολισμός της αύξησης της χρηματοδότησης της άμυνας της Ευρώπης, σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, σημαίνει μεγαλύτερη συμβολή στη διατλαντική ασφάλεια, στήριξη της Ουκρανίας και ετοιμότητα στις προκλήσεις ασφάλειας και στην αλλαγή ισορροπιών, βάζοντας στο κάδρο χώρες όπως η Ρωσία, η Κίνα, περιοχές όπως Μέση Ανατολή -Αφρική, αλλά και τις υβριδικές απειλές και τις κρίσιμες πρώτες ύλες.
Γενικά με το όνομα Βίβλος ακολουθούμενο μετά επιθέτου δηλωτικού χρώματος π.χ. Λευκή, Κυανή, Ερυθρά κ.λ.π. έχει καθιερωθεί κατά το Διεθνές Δίκαιο να ονομάζεται η συλλογή κρατικών επισήμων εγγράφων που σχετίζονται με εξωτερικά ή και εσωτερικά θέματα (ζητήματα) την οποία και εκδίδουν οι κυβερνήσεις σε μορφή βιβλίου.
Η σπουδαιότερη Λευκή Βίβλος που εξέδωσε η Ελλάδα είναι εκείνη του Ελληνοϊταλικού πολέμου του 1940 η οποία και περιέχει επί των εξωτερικών θεμάτων όλα τα επίσημα διανυθέντα έγγραφα, τηλεγραφήματα, αναφορές, δημοσιεύματα, κυρίως επί των ελληνοϊταλικών και ελληνογερμανικών σχέσεων, καθώς και εκείνων με άλλες κυβερνήσεις συμμαχικές ή ουδέτερες της περιόδου εκείνης, ενώ επί των εσωτερικών θεμάτων περιλαμβάνονται όλα τα Διαγγέλματα, Μηνύματα, γενικές ημερήσιες διαταγές, επιστολές, τηλεγραφήματα, προκηρύξεις, διάφορα δημοσιεύματα, φωτογραφίες, γελοιογραφίες κ.λ.π., ομοίως της ίδιας περιόδου.
«Λευκή Βίβλος για την ευρωπαϊκή άμυνα»
Πρόκειται για το σχέδιο επανεξοπλισμού της Ευρώπης που η Επιτροπή ονομάζει «Ευρωπαϊκή Αμυντική Ετοιμότητα 2030». Σύμφωνα με το έγγραφο 22 σελίδων της «Λευκής Βίβλου», έως το 2030 η Ευρώπη πρέπει επειγόντως και γρήγορα να επανεξοπλιστεί για να έχει μια ισχυρή αμυντική στάση και έναν «αξιόπιστο αποτρεπτικό» μηχανισμό έως το 2030.
«Βρισκόμαστε σε κομβική στιγμή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και σε κομβική στιγμή για την ανάληψη δράσης», δήλωσε η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας, ενώ ο Επίτροπος για θέματα Άμυνας Άντριους Κουμπίλιους επεσήμανε ότι «αν θέλουμε την ειρήνη πρέπει να προετοιμαζόμαστε για πόλεμο». Σύμφωνα με τον Επίτροπο Άμυνας, τέσσερις είναι οι βασικές προτεραιότητες του σχεδίου για την αμυντική ετοιμότητα της Ευρώπης έως το 2030:
Η πρώτη προτεραιότητα είναι η αύξηση των αμυντικών δαπανών. Η Επιτροπή παρουσίασε πριν από δύο εβδομάδες το σχέδιο “Rearm Europe” για την κινητοποίηση επενδύσεων ύψους 800 δις. ευρώ στην ευρωπαϊκή άμυνα. Αυτό το σχέδιο περιλαμβάνει ένα νέο μέσο – που ονομάζεται «SAFE» – που μπορεί γρήγορα να παράσχει στα κράτη-μέλη δάνεια, ύψους 150 δις. ευρώ για επενδύσεις στην άμυνα. Παράλληλα, η Επιτροπή προτείνει την ενεργοποίηση της λεγόμενης «Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής» για να δώσει στα κράτη-μέλη μεγαλύτερη ευελιξία για να ξοδεύουν περισσότερα στην άμυνα χωρίς να παραβιάζουν τους δημοσιονομικούς κανόνες που περιορίζουν το όριο του ελλείμματος στο 3% του ΑΕΠ. Αυτό έχει τη δυνατότητα κινητοποίησης πρόσθετων αμυντικών δαπανών έως και 1,5% του ΑΕΠ, ή περίπου 650 δισεκατομμύρια ευρώ τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Συγχρόνως η Επιτροπή εργάζεται για να αντληθεί ιδιωτική χρηματοδότηση – είτε από την ΕΤΕπ είτε από τις κεφαλαιαγορές.
Δεύτερη προτεραιότητα είναι να καλυφθούν τα κενά των αμυντικών δυνατοτήτων της Ευρώπης, έως το 2030, κάτι το οποίο θα πρέπει να γίνει με «ευρωπαϊκό τρόπο», όπως επισημαίνεται στη Λευκή Βίβλο. Αυτό σημαίνει «μεγάλης κλίμακας, πανευρωπαϊκή συνεργασία» για την αντιμετώπιση των κενών σε τομείς προτεραιότητας, όπως η στρατιωτική κινητικότητα, οι επενδύσεις στην αεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα, σε συστήματα πυροβολικού, σε πυρομαχικά και πυραύλους, σε drones, στη χρήση στρατιωτικής τεχνητής νοημοσύνης ή κβαντικών υπολογιστών, κ.ά. Σήμερα το μεγαλύτερο μέρος των αμυντικών επενδύσεων πηγαίνει εκτός Ευρώπης και η τάση αυτή πρέπει να αλλάξει, ξεκινώντας με επενδύσεις στην Ευρώπη, επισημαίνεται στη Λευκή Βίβλο.
Η τρίτη προτεραιότητα αφορά την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανικής βάσης της Ευρώπης. Σήμερα η αμυντική βιομηχανική βάση της Ευρώπης εξακολουθεί να έχει διαρθρωτικές αδυναμίες: δεν είναι ακόμη σε θέση να παράγει αμυντικά συστήματα και εξοπλισμό στις ποσότητες και την ταχύτητα που χρειάζονται τα κράτη μέλη και παραμένει υπερβολικά κατακερματισμένη με κυρίαρχους εθνικούς παράγοντες που τροφοδοτούν τις εγχώριες αγορές. Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι εταιρείες χρειάζονται μια σταθερή ροή πολυετών παραγγελιών για να κατευθύνουν τις επενδύσεις τους. Για τον σκοπό αυτό, θα δημιουργηθεί ένας «Ευρωπαϊκός Στρατιωτικός Μηχανισμός Πωλήσεων», όπως έχει δηλώσει η Πρόεδρος της Επιτροπής.
Η τέταρτη και «πιο στρατηγική» προτεραιότητα για την ευρωπαϊκή άμυνα, είναι η Ουκρανία. Όπως έχει δηλώσει η Πρόεδρος της Επιτροπής, «πρέπει να κάνουμε την Ουκρανία αρκετά δυνατή – σαν έναν «ατσάλινο σκαντζόχοιρο» – ώστε να είναι δύσπεπτη σε έναν δυνητικό εισβολέα». Η ΕΕ έχει ήδη επενδύσει περίπου 50 δις. ευρώ σε στρατιωτική υποστήριξη και έχει εκπαιδεύσει περισσότερους από 73.000 ουκρανούς στρατιώτες, ενώ ισχυρή παραμένει η υποστήριξη της ενταξιακής προοπτικής της Ουκρανίας στην ΕΕ. Η Επιτροπή ανακοίνωσε ότι θα δημιουργηθεί μια κοινή Task Force με την Ουκρανία, η οποία θα συντονίσει τη στρατιωτική υποστήριξη της ΕΕ και των κρατών μελών. Στόχος είναι να γίνουν επενδύσεις για την αμυντική και στρατιωτική ενδυνάμωση της Ουκρανίας και να επιταχυνθεί η ενσωμάτωση της αμυντικής βιομηχανίας της, στην ευρωπαϊκή αγορά αμυντικού εξοπλισμού.
«Ενισχυμένη ασφάλεια μέσω συνεργασιών»
Μέσω της Λευκής βίβλου, στην παράγραφο «Ενισχυμένη ασφάλεια μέσω συνεργασιών», η Επιτροπή αφήνει ανοιχτή την πόρτα σε συνεργασίες με τρίτες χώρες. Σε αυτές εντάσσεται και η Τουρκία, η οποία άλλωστε ρητά αναφέρεται ως εν δυνάμει εταίρος στις αμυντικές αυτές πρωτοβουλίες υπό την προϋπόθεση του σεβασμού των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Απριλίου του 2024. Εν δυνάμει εταίροι θεωρούνται και η Μ. Βρετανία, ο Καναδάς και η Νορβηγία καθώς και όλοι οι «ομοϊδεάτες της Ευρώπης», οι χώρες της Διεύρυνσης και οι γειτονικές χώρες.
Για την Τουρκία, αναφέρονται τα εξής: «Η Τουρκία είναι υποψήφια χώρα για ένταξη στην ΕΕ και μακροχρόνιος εταίρος στον τομέα της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας. Η ΕΕ θα συνεχίσει να δεσμεύεται εποικοδομητικά για να αναπτύξουν μια αμοιβαία επωφελή εταιρική σχέση σε όλους τους τομείς κοινού ενδιαφέροντος με βάση την ίση δέσμευση από την πλευρά της Τουρκίας να προχωρήσει σε μια πορεία συνεργασίας σε όλα τα σημαντικά θέματα προς την ΕΕ, σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Απριλίου 2024».
Σε γενικές γραμμές, επισημαίνεται ότι «οι προκλήσεις ασφαλείας έχουν συχνά παγκόσμιες επιπτώσεις, απαιτώντας διεθνή συνεργασία», ότι «ο πλήρους κλίμακας πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας έχει ευρείας κλίμακας αντίκτυπο πέρα από την Ευρώπη» και ως εκ τούτου, «η συνεργασία με τους εταίρους είναι καθοριστική για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της ευρωπαϊκής άμυνας και για τη διαφοροποίηση των προμηθευτών και τη μείωση των εξαρτήσεων». Επισημαίνεται, επίσης, ότι «το ΝΑΤΟ παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της συλλογικής άμυνας των μελών του στην Ευρώπη» και ότι η συνεργασία ΕΕ-ΝΑΤΟ αποτελεί απαραίτητο πυλώνα για την ανάπτυξη της ασφάλειας και της άμυνας της ΕΕ».
Οδηγίες ΕΕ σε περίπτωση πολέμου: «Να εφοδιαστούμε με προμήθειες έκτακτης ανάγκης
Ετοιμότητα σε περίπτωση πολέμου, αποθήκευση τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης ζητά από τους ευρωπαίους πολίτες η Κομισιόν, σύμφωνα με το σχέδιο για τη στρατηγική ετοιμότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα παρουσιαστεί σήμερα.
Οι Βρυξέλλες ζητούν από τα κράτη-μέλη να κινητοποιήσουν τους πολίτες τους και να αποθηκεύσουν από τρόφιμα έως είδη πρώτης ανάγκης, ενώ η Κομισιόν καλεί σε μεγαλύτερη συνεργασία των πολιτών και του στρατού της ΕΕ, σύμφωνα με το πρωτοσέλιδο της εφημερίδας «Τα Νέα».
Σημειώνεται πως τις προηγούμενες μέρες έγινε γνωστό ότι η Γαλλία σχεδιάζει να στείλει ένα «εγχειρίδιο επιβίωσης» σε κάθε νοικοκυριό της χώρας, με αναλυτικές οδηγίες τόσο για το πώς μπορούν να προετοιμαστούν απέναντι σε μία «επικείμενη απειλή», όσο και πώς να προστατευτούν σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Όπως αναφέρεται στην εφημερίδα «Τα Νέα»: «Να εφοδιαστούν με προμήθειες έκτακτης ανάγκης ώστε να επιβιώσουν τουλάχιστον 72 ώρες σε περίπτωση πολέμου, κυβερνοεπιθέσεων και σαμποτάζ σε ζωτικής σημασίας υποδομές, φυσικών καταστροφών και πανδημιών καλεί όλους τους ευρωπαίους πολίτες η Κομισιόν: είναι το νόημα της στρατηγικής ετοιμότητας της Ένωσης, την οποία θα παρουσιάσουν σήμερα (Τετάρτη) η εκτελεστική αντιπρόεδρος, Ροξάνα Μινζάτου, και η επίτροπος, Ατζά Λαμπίμπ. Στη στρατηγική της, η Κομισιόν συμπεριλαμβάνει και μια μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ πολιτών και στρατού, καθώς εκτιμά ότι η εμπλοκή του στρατού είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση μελλοντικών κινδύνων και απειλών».
«Μια ανθεκτική Ευρώπη πρέπει να είναι σε θέση να προβλέψει, να αντέξει, να προσαρμοστεί και να ανακάμψει από οποιαδήποτε κρίση», αναφέρει το προσχέδιο της στρατηγικής. Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι «οι τρέχουσες απειλές απαιτούν μόνιμη ετοιμότητα». Σύμφωνα με τις Βρυξέλλες, η προετοιμασία έναντι της πιθανότητας ένοπλης επίθεσης θεωρείται επίσης κρίσιμη, καθώς η ειρήνη και η σταθερότητα δεν είναι πλέον εγγυημένες.
«Η ετοιμότητα και η ανθεκτικότητα της Ευρώπης έναντι ένοπλης επίθεσης μπορεί να δοκιμαστεί στο μέλλον», αναφέρεται στο προσχέδιο, το οποίο σημειώνεται ότι μπορεί να αλλάξει μέχρι την υιοθέτησή του.
Επτά τομείς
Η συνεργασία των πολιτών και στρατιωτικών αρχών είναι ένας από τους επτά τομείς γύρω από τους οποίους δομείται η στρατηγική ετοιμότητα της Κομισιόν, «καθώς πρέπει να προετοιμαστούμε για κάθε τύπο ή κρίση, συμπεριλαμβανομένης της πιθανότητας ένοπλης επίθεσης».
Οι υπόλοιποι τομείς της στρατηγικής αφορούν στην προνοητικότητα και πρόβλεψη κινδύνων και απειλών, την ανθεκτικότητα ζωτικών κοινωνικών λειτουργιών, την ετοιμότητα του πληθυσμού και την κοινωνική ανθεκτικότητα, τη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, τον συντονισμό αντιμετώπισης κρίσεων και την αποτελεσματική λήψη αποφάσεων, την ανθεκτικότητα μέσω εξωτερικών συνεργασιών.
Όπως αναφέρει το δημοσίευμα, στόχος της στρατηγικής είναι να διασφαλιστεί ότι οι Αρχές της ΕΕ και των κρατών-μελών και οι πολίτες είναι καλύτερα προετοιμασμένοι για τη διαχείριση ανεπιθύμητων συμβάντων και κρίσεων.
Η στρατηγική ετοιμότητα, η οποία βασίζεται σε έκθεση που έγραψε ο πρώην πρωθυπουργός της Φινλανδίας, Σαούλι Νιινίστο, για το ίδιο ζήτημα πέρυσι κατόπιν αιτήματος της προέδρου της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντε Λάιεν, προβλέπει ότι όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης, οι εταιρείες και οι πολίτες συνεργάζονται.
Έκτακτη ανάγκη
Η Επιτροπή θα βοηθήσει τις χώρες της ΕΕ με κατευθυντήριες γραμμές για 72ωρη αυτοδυναμία για εκατομμύρια νοικοκυριά, ώστε να έχουν αρκετό νερό, τροφή, φάρμακα, μπαταρίες και προϊόντα περιποίησης, ώστε να επιβιώσουν τις πρώτες μέρες χωρίς εξωτερική βοήθεια.
Όμως ο εφοδιασμός αποθεμάτων έκτακτης ανάγκης δεν θα γίνει μόνο σε επίπεδο πολιτών, αλλά και σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Αυτό θα αφορά φάρμακα, βασικές πρώτες ύλες, τρόφιμα και ενέργεια, αλλά και συστήματα που εγγυώνται ελάχιστη παροχή νερού.
Η Επιτροπή προτείνει επίσης μια ετήσια Ημέρα Ετοιμότητας σε όλα τα κράτη-μέλη, για να κρατά τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και τις κυβερνήσεις σε εγρήγορση με σκοπό να είναι ανθεκτικοί σε κρίσεις και καταστροφές.
Φυσικές καταστροφές, επιδημίες και κυβερνοεπιθέσεις
Δεν είναι μόνο ο πραγματικός κίνδυνος πολέμου για τον οποίο προειδοποιεί η Επιτροπή. Η σκληρή αλήθεια είναι ότι καμία από τις μεγάλες κρίσεις των τελευταίων ετών δεν ήταν μεμονωμένη ή βραχύβια. «Αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης τάσης που καθοδηγείται από μακροπρόθεσμες πολιτικές, οικονομικές, κλιματικές, περιβαλλοντικές και τεχνολογικές αλλαγές», αναφέρεται στο προσχέδιο πολιτικής.
Σύμφωνα με την εφημερίδα «Τα Νέα», η Κομισιόν ζητεί επίσης επαγρύπνηση για τις συνεχιζόμενες κυβερνοεπιθέσεις σε ζωτικής σημασίας υποδομές, όπως είναι τα δίκτυα ενέργειας, οι τραπεζικές συναλλαγές, για την καταστροφή υποθαλάσσιων καλωδίων και αγωγών και τη συνεχή διάδοση ψευδών ειδήσεων και θεωριών συνωμοσίας από ξένες δυνάμεις, για τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, όπως είναι η ξηρασία, οι δασικές πυρκαγιές, οι πλημμύρες, αλλά και για τον κίνδυνο μιας νέας πανδημίας. Στη στρατηγική επιδιώκεται μια ολοκληρωμένη προσέγγιση όλων των κινδύνων, η οποία καλύπτει όλο το φάσμα τόσο των φυσικών όσο και των ανθρωπογενών κινδύνων και απειλών και συγκεντρώνει όλα τα διαθέσιμα εργαλεία.
Επίσης, η εμπλοκή του στρατού θα είναι μεγαλύτερη στην αντιμετώπιση των κρίσεων. Η στενή συνεργασία μεταξύ πολιτικών ηγετών και στρατιωτικών διοικητών είναι απαραίτητη, σύμφωνα με την Επιτροπή. Οι επενδύσεις σε δρόμους, λιμάνια και νέες τεχνολογίες πρέπει αν είναι χρήσιμες τόσο για πολιτική όσο και για στρατιωτική χρήση. Η Επιτροπή επιδιώκει να γίνονται μάλιστα ασκήσεις σε επίπεδο ΕΕ, για να δοκιμάζεται ανά χρονικά διαστήματα η συνεργασία πολιτών-στρατού με σκοπό την υποχρεωτική αμοιβαία βοήθεια σε περίπτωση επίθεσης σε χώρα της ΕΕ.
