Η ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου έρχεται και η αγάπη μπαίνει στο μικροσκόπιο. Ποια στοιχεία όμως ορίζουν την αληθινή αγάπη;
Οι επιστήμονες γνέφουν καταφατικά όταν τους θέτουμε το ερώτημα αν η ρομαντική αγάπη έχει σαφή χαρακτηριστικά και προσπαθούν να μας κάνουν κατανοητό μέσω ερευνών τι πραγματικά συμβαίνει όταν αγαπάμε (και αγαπιόμαστε!).
Ενώ οι ψυχολογικές θεωρίες και οι δημοφιλείς έννοιες της αγάπης επικαλύπτονται, η εμπειρική έρευνα είναι λιγότερο ισχυρή.
Μια πρόσφατη μελέτη βρήκε ότι η ρομαντική αγάπη έχει τρία βασικά τρία βασικά στοιχεία: ανταπόκριση, σύνδεση και σταθερότητα.
Απαιτείται συνεχής δουλειά για να σκιαγραφηθεί περαιτέρω η ρομαντική αγάπη, τι την κάνει επιτυχημένη και τι εμποδίζει την εξέλιξή της.
Η αγάπη, λένε, είναι κάτι που θαυμάζει πολλά. Ωστόσο, η αγάπη είναι δύσκολο να οριστεί και αυτό ισχύει εξίσου για τους ερευνητές όσο και για το λαϊκό κοινό.
Εκτός από τις πολιτιστικές διαφορές, υπάρχουν πολλές ψυχολογικές θεωρίες ρομαντικής αγάπης, όπως περιγράφονται από τους Chen, Xia και Dunne (2024) στην εργασία τους σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι καθημερινοί άνθρωποι ορίζουν την αγάπη.
Η αγάπη θεωρητικά
Ορισμένα μοντέλα αγάπης συνδυάζουν πτυχές φιλίας και σεξουαλικής έλξης. Άλλοι επικεντρώνονται στην εγγύτητα και τη στοργή έναντι του πάθους, το οποίο τείνει να ξεθωριάζει με την πάροδο του χρόνου και να αντικαθίσταται από μια πιο ήπια «μετά-λάμψη» για τους μακροχρόνιους συντρόφους.
Το ευρέως αναφερόμενο μοντέλο του Sternberg, για παράδειγμα, υπογραμμίζει τον αλληλένδετο ρόλο του πάθους, της οικειότητας και της δέσμευσης. Άλλα μοντέλα θέτουν τέσσερις διαστάσεις της αγάπης.
Το αποτέλεσμα είναι ότι οι τρέχουσες θεωρίες, αν και αλληλοεπικαλύπτονται, δεν επιτυγχάνουν συναίνεση.
Απαιτείται εμπειρική έρευνα για να κατανοήσουμε πώς οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται πραγματικά τον ρομαντικό έρωτα και πώς αυτός παρουσιάζεται μέσα από εκφράσεις της ανθρώπινης ψυχής όπως η Τέχνη, η λογοτεχνία και η μουσική ή πώς φτάνει ένα τόσο ευγενές συναίσθημα να γίνεται αιτία ίντριγκας, συγκρούσεων, ακόμη και -όπως στην περίπτωση του Τρωικού Πολέμου- εκτεταμένου χάους και καταστροφής.
Απαντήσεις μέσα από την εμπειρία
Προκειμένου να ορίσουν καλύτερα την αγάπη όπως εμφανίζεται στην πραγματική ζωή και τις σχέσεις για πραγματικούς ανθρώπους, ο Chen και οι συνεργάτες του διεξήγαγαν μια ποιοτική μελέτη με μια ομάδα φοιτητών πανεπιστημίου και μια ξεχωριστή ομάδα ενηλίκων στην κοινότητα.
Ρώτησαν τους συμμετέχοντες: «Ποια είναι τα βασικά συστατικά του συναισθήματος της αγάπης στις ρομαντικές σχέσεις, όπως γίνεται αντιληπτό από τους καθημερινούς ανθρώπους».
Χρησιμοποιώντας δύο διαφορετικές ομάδες με διαφορετικά θέματα και ελέγχοντας για να δουν πόσο αλληλοεπικαλύπτονται οι απαντήσεις τους, διερεύνησαν την ερώτηση: «Πόσο γενικευμένα είναι τα κύρια συστατικά της ρομαντικής αγάπης σε ανθρώπους με διαφορετικά δημογραφικά στοιχεία;».
Αυτό το δεύτερο ερώτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για να διαπιστωθεί εάν τυχόν ευρήματα μπορεί να είναι σχετικά και με άλλους παράγοντες που δεν σχετίζονται άμεσα με την τρέχουσα έρευνα αλλά είναι καθοριστικοί.
Χρησιμοποιώντας μια διαδικασία προοδευτικής σύνθεσης, ανέλυσαν αφηγήσεις από περισσότερα από 500 άτομα, πρώτα σε έννοιες, μετά σε κατηγορίες και τέλος σε τρεις βασικές κατηγορίες -θετική ανταπόκριση στις ανάγκες, αυθεντική σύνδεση και αίσθηση σταθερότητας.
Βρήκαν υψηλό βαθμό συμφωνίας σε ένα μεγάλο βαθμό των απαντήσεων των ερωτώμενων και συνέπειας μεταξύ φύλου, εθνικότητας, ηλικίας και κοινωνικοοικονομικής κατάστασης, υποδηλώνοντας ότι αυτά τα ευρήματα είναι πιθανό να ισχύουν ευρέως. είναι δηλαδή γενικεύσιμα.
Οι βασικές κατηγορίες αποτελούνταν από πιο συγκεκριμένες υποκατηγορίες, ως εξής:
Θετική ανταπόκριση (στις ανάγκες). Αυτή ήταν η ισχυρότερη βασική κατηγορία, που συζητήθηκε με διάφορους τρόπους από το 96,8 τοις εκατό των συμμετεχόντων.
Οι υποκείμενες κατηγορίες εδώ έδειχναν στοργή, παρείχαν υποστήριξη και ενίσχυαν την αίσθηση της αξίας. Οι απαντήσεις κάλυπταν με συνέπεια έννοιες όπως «να νοιάζομαι», «κάνω ωραία πράγματα», «τυχαίες πράξεις καλοσύνης» και «να μου φέρεσαι καλά» (μέσω πράξεων).
Η επίδειξη στοργής περιλάμβανε σωματικές ενέργειες, όπως αγκαλιά και χάδι, λεκτικές εκφράσεις αγάπης, μικρές χειρονομίες, όπως αποστολή δώρων και επίδειξη θετικού σεβασμού.
Η υποστήριξη παρασχέθηκε μέσω υλικών πόρων, όπως η πληρωμή για τα γεύματα, παροχή υπηρεσιών όπως το μαγείρεμα και άυλα στοιχεία, όπως η παροχή καθοδήγησης, η στήριξη ενός, η παροχή ενθάρρυνσης και η υποστήριξη της αυτονομίας.
Η αίσθηση της αξίας ενισχύθηκε με την ανάδειξη των καλών ιδιοτήτων κάποιου: κομπλιμέντα απευθείας ή έκφραση υπερηφάνειας μπροστά σε άλλους, ανάδειξη της ιδιαιτερότητας ή της σπουδαιότητας του αγαπημένου προσώπου, θέτοντάς τους σε προτεραιότητα ή ζητώντας τους βοήθεια.
Αυθεντική σύνδεση. Το αίσθημα της συντροφικότητας ήταν σχετικό για το 71,5% των ερωτηθέντων. Αυτό περιλάμβανε τόσο σωματική όσο και ψυχική οικειότητα. Οι κατηγορίες που περιλάμβαναν αυθεντική σύνδεση ήταν η αμοιβαία συγγένεια και η εναρμόνιση μεταξύ τους.
Η αμοιβαία συγγένεια εκφραζόταν στην επιθυμία να είμαστε μαζί με διαφορετικούς τρόπους, κάνοντας πράγματα μαζί και πολύ συχνά μέσω επικοινωνίας -συμπεριλαμβανομένων γραπτών μηνυμάτων, τηλεφωνημάτων, σκληρών συζητήσεων, συζήτησης για το μέλλον και διαφόρων άλλων τρόπων ανταλλαγής εμπειριών και ιδεών.
Ο συντονισμός οριζόταν από το να βρίσκεσαι στο ίδιο στάδιο, να συμπεριλαμβάνεσαι στη ζωή του άλλου, να είσαι δεκτικός ή ανοιχτός, να δείχνεις ενδιαφέρον, να δίνεις προσοχή και μέσω της δέσμευσης και της κατανόησης.
Αίσθηση σταθερότητας. Αυτό το στοιχείο είναι το τρίτο πιο κοινό, καθώς το 34,5% συζήτησε τη μακροπρόθεσμη συνέπεια ως βασικό συστατικό της ρομαντικής αγάπης.
Διαφορετικό από τα προηγούμενα βασικά στοιχεία, αυτό το συστατικό ενσωμάτωσε την επιμονή της ρομαντικής αγάπης σε μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, αντέχοντας στα σκαμπανεβάσματα της ζωής.
Οι υποκείμενες κατηγορίες εδώ ήταν η αξιοπιστία που ορίζεται με ανάγκες του στυλ «να είσαι πάντα αξιόπιστος» και να είσαι «παρών» σε στιγμές ανάγκης, για παράδειγμα, να είσαι καλός ακροατής, να ενισχύεις την αυτοπεποίθηση και να διατηρείς ψυχραιμία όταν τα πράγματα είναι δύσκολα.
Η άνευ όρων θεώρηση της σταθερότητας περιλάμβανε το να κάνεις αυτό που χρειαζόταν χωρίς προσδοκίες και με αποδοχή, ανεξάρτητα από τα ελαττώματα, να δέχεσαι πώς είναι ένα άτομο, χωρίς να προσπαθείς να τα αλλάξεις.
Ποιοι αγαπούν πραγματικά σύμφωνα με την έρευνα
Οι τρεις βασικές κατηγορίες και οι επτά υποκατηγορίες ήταν 100% συνεπείς ως προς το φύλο, την εθνικότητα και το εισόδημα του νοικοκυριού.
Οι πληροφορίες που προέκυψαν από αυτές τις συνεντεύξεις και την ανάλυση που ακολούθησε, ήταν επίσης συνεπείς με πολλά από τα ψυχολογικά πλαίσια που θεωρήθηκαν ότι αποτυπώνουν τα κύρια χαρακτηριστικά της ρομαντικής αγάπης.
Ενώ απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να εξεταστεί πώς ορίζεται εμπειρικά και βιώνεται η αγάπη, δεδομένης της διερευνητικής φύσης αυτής της μελέτης, τα ευρήματα υποστηρίζουν την ιδέα ότι η ρομαντική αγάπη μπορεί να βασίζεται σε εξαιρετικά γενικευμένους παράγοντες.
Συγκεκριμένα, η θετική ανταπόκριση, η αυθεντική σύνδεση και η αίσθηση σταθερότητας συνεργάζονται για να ορίσουν ένα διαπροσωπικό οικοσύστημα ρομαντικής αγάπης, εντός του οποίου οι βραχυπρόθεσμες, μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες συμπεριφορές και επικοινωνίες χτίζονται συνεργατικά η μία πάνω στην άλλη.
Αν και η μελέτη δεν διερεύνησε πώς «μεγαλώνει» η αγάπη με την πάροδο του χρόνου, είναι δελεαστικό να υποθέσουμε ότι η πιο συχνή βασική κατηγορία, η θετική ανταπόκριση, θα μπορούσε να είναι η βάση.
Η αυθεντική σύνδεση θα μπορούσε να εξελίξει την σχέση σε πιο σταθερή και, με την πάροδο του χρόνου, η αίσθηση σταθερότητας θα εδραίωνε την σχέση σε μια διαρκή ένωση.
Αναμφίβολα υπάρχει και μία άλλη απόχρωση, καθώς τα ζευγάρια αντιμετωπίζουν προκλήσεις με διαφορετικούς βαθμούς προσωπικής σχέσης και σεξουαλικής ικανοποίησης και, δεδομένου ότι πάνω από το 40% των παντρεμένων ζευγαριών τελικά χωρίζουν τους δρόμους τους, η διαρκής ρομαντική αγάπη μπορεί να είναι πιο εύκολο να ειπωθεί, παρά να γίνει πραγματικότητα.
Ωστόσο, η τριπλή αντίληψη της ρομαντικής αγάπης που προκύπτει εδώ, είναι χρήσιμη τόσο για να σκεφτούμε πώς βιώνουμε τον έρωτα στη ζωή μας και για να παρέχει ένα πεδίο βάσης για μελλοντική έρευνα και κλινική πρακτική, όσο και για τα ζευγάρια να κατανοήσουν καλύτερα τη δική τους πορεία μαζί.
*Με αναφορές στην εργασία των Yi Chen, Mengya Xia & Shannon Dunne (29 Jan 2024): Romantic Love is Not Only “Romantic”: A Grounded Theory Study on Love in Romantic Relationships, The Journal of Psychology, DOI: 10.1080/00223980.2024.2305442
Πηγή
